Muhsin Ertuğral: “Türk futbolunu genç nüfus üst düzeye taşıyabilir”

Üç farklı kıtada vazife yapan, Güney Afrika'da bir fenomene dönüşen, FIFA'nın Teknik Çalışma Kümesi üyesi bir futbol aktörü var karşımızda ...
Üç farklı kıtada vazife yapan, Güney Afrika’da bir fenomene dönüşen, FIFA’nın Teknik Çalışma Kümesi üyesi bir futbol aktörü var karşımızda; Muhsin Ertuğral.

Mart ayının başında TFF’de “Milli Grup Milletlerarası Teknik Danışmanı” olarak vazifeye başlayan usta futbol adamıyla misyonunun kapsamı ve bugüne kadar yaptığı çalışmalarla ilgili konuştu. Türk futbolunun röntgenini çeken, dünya ve Avrupa ile mukayeseli tahliller yapan Muhsin Ertuğral, TamSaha’ya çok kapsamlı ve çarpıcı açıklamalarda bulundu.

Geçtiğimiz Mart ayı başında Türkiye Futbol Federasyonu’nda Ulusal Grup Milletlerarası Teknik Danışmanı olarak misyona başladınız. Vazifeniz kapsamı nedir? Şimdiye kadar ne üzere çalışmalar yaptınız?

Vazifemin epeyce kapsamlı olduğunu söyleyebilirim. Dünya futbolundaki şimdiki trendler ve gelişmeler, Avrupa’nın önde gelen liglerindeki planlamalar, yapılanmalar ve gelişim projeleri üzere alanları inceliyorum. Son devirde geçtiğimiz ay Türkiye Futbol Federasyonu tarafından ilân edilen yabancı oyuncu kuralının olumlu ve olumsuz noktalarına ait ayrıntılı bir sunum hazırladım. Dünya futbolunun demografik yapısına ve son Dünya Kupası’ndaki trendlere ait de raporlar oluşturdum. Önümüzdeki EURO 2020 turnuvasına hazırlanırken bu trend, model ve datalardan faydalanacağız. Ayrıyeten gelişime dönük çalışmalara da ışık tutacaklar. Üzerinde değerle durduğumuz noktalardan biri de Türkiye ile başka ülkeler ortasındaki gelişim uygulamalarındaki farklılıklar.

Uzun yıllar Güney Afrika’da çalıştınız ve orada tabir yerindeyse fenomen bir figür haline geldiniz. Güney Afrika’da bu derece başarılı deneyimler yaşamanızı neye bağlıyorsunuz? Bu ahenk nasıl sağlandı?

Güney Afrika kendi gelişimim için çok ehemmiyet taşıyan bir ülke oldu. Ülkenin Hollanda ve İngiltere modelleri taşıyan ve âlâ organize edilen bir futbol ligi var. Natürel ki futbolda dünyanın her ülkesinde olduğu üzere orada da en kıymetli şey muvaffakiyet. Çok kültürlü bir ortama sahip olan Güney Afrika’nın Avrupa’dan pek bir farkı yok. Bu farklı kültürlere, toplumsal yapılara ve konuşulan lisanlara adapte olmak zorundasınız. Ayrıyeten kendi futbol niyetlerimi de orada uygulama fırsatı bulabildim. Tahminen kulağa naif gelecek lakin altyapılara değer veren bir teknik yönetici olarak, birçok oyuncu yetiştirerek müsabakanın içinde kalmayı istek ettim. Güney Afrika’da tecrübeli oyuncular ile genç oyuncular ortasındaki farkın Avrupa liglerindeki üzere büyük olmadığını gördüm; bunun üzerine risk almaya bedel olduğunu düşündüm ve sonuçta da başarılı oldum. Kıta dışından gelen biri olsam da oyuncularla aramda oluşabilecek bariyerleri de aşabildim. Ayrıyeten emekli olmuş tanınmış oyuncuları tekrar futbola kazandırarak antrenör ve eğitici olarak yanıma aldım. Bunlar ortasında Türkiye’de forma giymiş Fani Madida, Donald Khuse, Steve Komphela ile Dr. Khumalo üzere Güney Afrika’nın sembol futbolcuları da vardı.

Yıllardır FIFA’nın Teknik Çalışma Kümesi’nin (TSG) bir üyesisiniz. Bu kümeyle ne üzere çalışmalar yaptınız?

TSG (Technical Study Group) yani Türkçesiyle Teknik Çalışma Kümesini birkaç sözle dünya futbol gelişimini araştıran küme olarak özetleyebiliriz. Küme, büyük turnuvaların ve gençler seviyesindeki tertiplerin tüm teknik ve taktik tahlillerini yaparak gelişim projeleri sunuyor. Bence çok kıymetli bir fonksiyonu olan bir küme. Çünkü burada, dünya çapındaki sayılı teknik adamlarla omuz omuza çalışma imkânı buluyorsunuz. Bu kümeye dâhil olmam konusunda Federasyonumuzun Onursal Lideri Şenes Erzik’in verdiği dayanak gurur vericiydi. Ülkemizi her türlü platformda olduğu üzere, burada da en yeterli formda temsil etmek hedefindeyim.

Şu anda dünya futboluna hâkim olan trendleri ve geçmişten bugüne değişimler üzerine yorumlarınızı alabilir miyiz?

Son yıllarda futbolun gelişimine baktığımızda, bence topun geri kazanılması sonrasındaki geçiş oyununun nasıl geliştiğini ve hızlandığını görmek bence en heyecan verici gelişme. Duran toplar artık çok özel bir duruma geldi. Duran toplar için istatistiklere daha yakından bakmamız gerekiyor. Duran toplar artık daha mı güzel kullanılıyor yoksa gereğince düzgün savunulamadığı için mi duran toplardan atılan gollerin oranı bu kadar yükseldi? 2018 Dünya Kupası’nda atılan 169 golün 73’ünün (%43) duran toplardan geldiğini görmek EURO 2020’de de oranın yükseleceğine işaret edebilir. Fakat şöyle bir gerçek de var, Avrupa’nın ayrıntılı taktik anlayışı Dünya Kupalarına Asya ve Afrika’dan katılan ekiplere nazaran daha yüksektir. Hasebiyle bu pahalar değişebilir.

2009-10 döneminde Sivasspor’u çalıştırmıştınız. O devirden itibaren Türk futbolunu yakından takip edebilme bahtınız oldu mu? 10 yıllık süreç içerisinde Türk futbolunda geçmişe nazaran ne cins farklar gördünüz?

Üç farklı kıtada vazife yapmış olmama karşın, Türk futbolundan hiçbir vakit kopmadım. Futbolda 10 yıl uzun bir süreçtir. Bu süreçte alışılmış ki teknik yöneticilerin oyuna bakış açıları değişti. Ülkemizde de çok kültürlü ortamlar gelişti. Oyuncuların piyasa bedelleri ve ehemmiyetleri gitgide arttı. Buna ayak uydurabilmek için de günümüzün kulüplerindeki teknik takımlar genişledi. Genç teknik adamların yetiştiğini görmek büyük memnunluk verici. Son devirde Okan Buruk ve Erol Bulut üzere yetenekli teknik yöneticilerin sayısının gitgide artacağına inanıyorum. Son 5 yıl içinde kendi ülkemizde yetiştirdiğimiz oyuncuların Avrupa liglerine transfer olmalarını da olumlu bir gelişme olarak sayabiliriz. Harika Lig’deki futbolcuların teknik olarak bir meşakkatleri olduğunu düşünmüyorum lakin oyunun temposunu geliştirebiliriz. Gücümüz var ancak atletik yeteneklerimiz sonlu. Topla çok uygunuz fakat fizik olarak topla hareket süratimiz kâfi seviyede görünmüyor. Akışkan bir oyun için atletik yapının gelişmesine değer verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Avrupa’nın kıymetli ülkelerindeki koşu arası ortalamalarını içeren datalar karşılaştırıldığında durum şu formdadır:

Medyada sıklıkla Türk futbolunda “bir ekol oluşturulması” gerektiği söylenir. Şayet bir Türk futbol ekolü oluşturulsa bunun ögeleri neler olur? Futbolda ekol olmuş ülkelerin dışında, son yıllarda futbol yapılanmaları sayesinde gelişme gösteren ülkeler var. Sözgelimi Belçika, Hırvatistan, İzlanda. Türkiye’de de bu ülkelerin sistemlerinden esinlenemez miyiz?

Ekol, beni çok ilgilendiren ve üzerinde durduğum bir mevzu. Yıllarca Ajax sisteminde bulundum. Hollandalılar, kendi ideolojilerini Güney Afrika’da en üst seviyede denedi ve uyguladı. Bu tartışmaların içinde daha evvel de bulunduğum için şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki ekol, bir teknik adam transferiyle gerçekleşmez ve bir “ekol” teğe bir transfer edilemez, bu mümkün değildir. Her ülkenin sosyoekonomik yapısı farklıdır. Bu da her ülkenin kendi şartlarına nazaran program hazırlamasını gerektirir. Bunun sonucunda da “EKOL” denen oyun kimliği ortaya çıkartılır. Bunun üzerinde derin bir çalışma yapmamız gerekiyor. Öbür ülkelerdeki modelleri ve yapıları düzgün öğreneceğiz. Sonra kendi bilim merkezlerimizle birlikte çalışarak ve tecrübelerimizi de içine katarak, çok genç yaşlarda oyuncular için bir kimlik yaratmak zorundayız. Bu noktada, İspanya modelinin kültürel ve toplumsal bakış açısından ülkemize yakın olduğunu söyleyebilirim.

Futbolda gelişim dendiğinde daima olarak Almanya ile kendimizi kıyaslıyoruz. Bu karşılaştırmaları Almanya ile yapmayı ne kadar gerçekçi buluyorsunuz? 

Bir futbol ülkesi olarak Almanya, her vakit kıymetli bir örnektir. Artık söyleyeceklerimin de tekerleği tekrar icat etmek üzere algılanmasını istemem. Almanya’da bizim DNA yapımıza ilişkin birçok yetenekli gencimiz, oranın kültür ve toplumsal ortamında, o ülkenin niyetleri ve yaklaşımlarıyla harmanlanmış gelişim modellerinin içinde yetişiyor. Bu projeleri aslında iki ülkenin “joint venture” (ortak girişim) modeliyle geliştirmesi gerekiyor ve bence bu hususta geç bile kalındı. Onların bize, bizim de onlara muhtaçlığımız olduğu ortada. İki ülke federasyonları ve teknik adamları ortasındaki bağın sıcak tutulmasının her iki taraf için de yararlı olacağını umuyorum. Şu an için Almanya ile Türkiye’yi karşılaştırmak yersiz ve gereksiz. EURO 2016 ve 2018 Dünya Kupası’nda gayelerinden uzak kalan, lakin 2017’deki FIFA Konfederasyonlar Kupası’nı kazanan Almanya, kendi yetiştirdiği oyuncuları ulusal grupta oynatma konusunda sahip olduğu %97.2’lik oranla bu alanda en başarılı ülke pozisyonunda. Genç oyunculara yeteneklerini geliştirme ve kanıtlamaları için verilen fırsatlarda iki ülkenin ligi ve kulüpleri ortasında büyük farklılıklar bulunuyor. U17 ve U19 seviyesinde Almanya modeli burada muvaffakiyetini kanıtladı. Yalnızca gençlik akademilerinde eğitim değil, tıpkı vakitte en uygun oyuncular ortasındaki rekabet düzeyinin de yükseltilmesi için ülkü bir ortam yaratıldı. Birinci bakışta, Almanya’nın yetenek geliştirme sisteminin büyük bir muvaffakiyet hikayesi olduğu görülüyor. Ayrıyeten Almanya Ulusal Kadrosu da yetenek geliştirme programından yararlandı. Almanya’nın 2014 Dünya Kupası’nı kazanan takımındaki 23 oyuncunun 21’inin Alman gençlik akademisinde eğitim görmüş olması, akademilerin yüksek tesirini gösterdi. Dahası, genç oyuncuların daha âlâ eğitimi ile oyun şekli daha alımlı ve daha başarılı hale geldi. Böylelikle Bayern Münih ve Borussia Dortmund ile 2013 UEFA Şampiyonlar Ligi’nin iki finalisti de Alman olmuş ve her grubun altı oyuncusu bir Alman akademisinde eğitilmişti.

Dünya çapında 93 ligden 1.292 kulübün dâhil edildiği FIFA ve UEFA tarafından yapılan bir çalışmada, 15-21 yaş ortasındaki yerelde eğitim almış (homegrown) futbolcuların tamamladığı dakikaların yüzdesine bakıldı. Sonuçlar şöyle oluştu. Burada hem Almanya’nın hem de öteki ülkelerin durumlarını görebiliriz. 

Lig U21 futbolcularının oyun müddeti

Slovak Üstün Ligi: %29,0

Hollanda Eredivisie: %27,9

Belçika Jupiler Pro League: %17,4

Avusturya Bundesliga: %16,6

Fransa Ligue 1: %15,0

Almanya Bundesliga: %9,8

İngiltere Premier League: %8,5

İtalya Serie A: %7,7

İspanya La Liga: %7,0

Türkiye Harika Lig: %3,7

Futbolumuzdaki meselelerin tahlilinden bahsedildiğinde birinci olarak yabancı futbolcu sınırlaması akla geliyor. Bu hakikat bir yaklaşım mı? Son 9 yılda 15 kere sistem değişikliği yaşanmışsa, uzun vadede istikrar nasıl mümkün olur?

Sorunuzun içinde değerli bir cümle var: “İSTİKRAR.” Her yapılanmanın geniş çaplı bir hazırlık devri olur, onun gerisinden da istikrarlı uygulamalar gelir. Bu da başarıyı getirir. Türk futbolunun yabancı oyuncu sınırlamalarıyla ilgili daima bir arayış içerisinde olduğunu görüyoruz. Bu arayışlar esnasında olumlu ve olumsuz noktaların enine uzunluğuna tartışılması gerekir. Fazla derinlere inmeden size her iki taraf için birkaç örnek verebilirim. Harika Lig’de 2019-20 döneminin birinci yarısında 18 grubumuzun yaptığı 153 müsabakada yer alan oyuncuların %35’i Türk, %65’i ise yabancıydı. Ekiplerimiz, rekabet sebebiyle ve başarıyı yakalama ismine milyonlarca döviz harcayarak takımlarına düşük kaliteli futbolcular katıyor. Kulüpler, transferlerini yaparken bütçelerini aşarak büyük meblağlar harcıyor. Sonuçta ekonomik badireye düşüp borçları nedeniyle kaybolacak hale geliyorlar. Daha birkaç yıl evvel Harika Lig’de çaba eden birçok kadronun, ekonomik çıkmaz nedeniyle bugün amatör kümelere kadar düştüğünü üzülerek izliyoruz. Üstün Lig’in yarattığı gelirler yabancı oyuncu transferinde kullanılırken, bu mali imkanların sportif performansa katkı sağlayacak sonuçları pek de doğurmadığını söyleyebiliriz. Bununla birlikte, kulüplere en fazla yabancı oyuncu bulundurma fırsatı verilen 2006-2019 yılları ortasında Türk futbolunun UEFA’daki konumunu 10. sıranın üzerine taşıyamadığını görüyoruz. Yabancı oyuncu sayısının en fazla olduğu kelamı edilen periyotlarda Türk futbolunun UEFA nezdindeki performansını (UEFA katsayıları) kulüpler bazında daha üstlere çıkarması beklenirken, tahliller bunun aykırısı bir performans ortaya çıktığını gösteriyor. Yabancı serbestisinin olumlu taraflarından bahsedersek de şunları söyleyebiliriz. Son 5 yıl içinde 21 Türkiye altyapılı oyuncu yurt dışına transfer gerçekleştirdi. Yayın gelirlerinin artmasıyla birlikte ekonomik gelişme kaydedilmiş oldu. Bu sayede Anadolu ekipleri Üstün Lig’deki rekabet düzeyini arttırabildi. Geniş yabancı kontenjanı ile gelecek vadeden yabancı oyunculara yatırım yapma talihi bulundu. Yabancı kuralı üzerinde düşünürken çözmemiz gereken esas bir sorun var: Genç futbolcularımıza nasıl daha fazla oynama imkânı sağlayabileceğiz? Bu nedenle, genç futbolcuların Harika Lig’de nasıl daha fazla oynayabilecekleri konusuna yoğunlaşmalıyız. İngiltere son Dünya Kupası takımına baktığımızda, üst seviye seçkin akademilerden yalnızca 5 oyuncu ile oynadı. Geriye kalan 18 oyuncu, Premiere League alt liglerinde geliştirerek ülkelerini Dünya Kupası’nda temsil ettiler. Bunları söyleyerek, genç oyunculara seçenekler bulmamız gerekiyor, zira ekiplerin yabancı kontenjanı ile ilgili tartışmamız hiç bitmeyecek. Dünyanın en kıymetli liglerinde oyunculara ödenen sayıları biliyoruz. Ülkemizdeki futbol idaresi bu bedeli karşılayacak bir planı ortaya koymak, uygulamak için vakit ve istikrar istiyor. Günü kurtaran kanılardan uzaklaşırsak, radikal yaklaşımlarla önümüzdeki yılları teminat altına alabiliriz.

Türk futbolunda altyapıya gereğince yatırım yapılmadığı konusunda çabucak hemen herkes hemfikir. Pekala, var olan sistemde ne üzere yanlışlar yapıyoruz? Örneğin, futbol eğitimini çok geç yaşta başlattığımıza dair tenkitler var. Siz bunlar için ne dersiniz?

Kulüplerimiz son yıllarda harika ölçüde finansal imkânlara sahipti ve bu imkanları kendi dünyalarını geliştirmek yerine dünyanın her bir yerinden oyuncu getirmeye harcadılar.

Şurası bir gerçek ki en tecrübeli, gelişim üzerine çalışmalarını daima şimdiki tutan ülkelerin maalesef uzağındayız. Bana nazaran İspanya, dünya şampiyonu Fransa, Belçika, Hollanda, son yıllarda İngiltere çok farklı bakış açıları ve yaklaşımları ile açımızı genişletebilir. İspanya’nın 1995 yılından beri elde ettiği başarılara bir göz atalım:

6 defa 17 Yaş Altı Avrupa Şampiyonluğu

5 kere 17 Yaş Altı Avrupa İkinciliği

8 sefer 19 Yaş Altı Avrupa Şampiyonluğu

2 kere 19 Yaş Altı Avrupa İkinciliği

3 sefer 21 Yaş Altı Avrupa Şampiyonluğu

2 kere 21 Yaş Altı Avrupa İkinciliği

3 defa FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kupası İkinciliği

1 kere FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası Şampiyonluğu

1 defa FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası İkinciliği

2 kere Avrupa Şampiyonluğu

1 kere Dünya Kupası Şampiyonluğu

İspanya’nın gençler seviyesindeki başarısı, İspanyol kulüplerinin genç oyunculara profesyonel ekiplerinde talih verme istekliliği ile birleştirildi. 2017 U21 Avrupa Şampiyonası’ndaki dört finalist ekibin takımlarındaki futbolcuların oynadıkları dakikaları tahlil edilirken şu sonuçları gördüm: 2016-17 döneminden itibaren Premier League’deki 21 yaş altı İngiliz oyuncular, 20 bin dakikanın biraz üzerinde dakika alabilmiş. Bu bedel, İspanyol oyunculardan tam 17 bin dakika daha az. Ayrıyeten, La Liga kulüplerinin 2019-20 takımlarındaki 21 yaş altı oyuncuların %88’i mühlet almış.

Emsal istatistik İngiltere Premier Lig’de %47. Genç İspanyol oyuncular daha sık ve yarışmacı oyunculara karşı gayret ediyor; bu da gelişmelerine tesir eden büyük bir faktör. İklimin getirdiği bir avantaj olarak, İspanya’da küçük çocuklar bilhassa sokaklarda daha sık futbol oynayabiliyor. Bu bahis bizim için de geçerli. İspanyol futbolunun son periyodundaki muvaffakiyetindeki bir diğer faktör de ülkede kalitesi yüksek teknik adamlara kıymet veren bir kültürün yaratılmasıydı. Tıpkı vakitte teknik yöneticilik herkes için uygun fiyatlı ve erişilebilir bir meslek haline geldi. İngiltere’de teknik yöneticilik mesleğini yapmak ise üç kat daha fazla maliyetli. Burası da benim için anahtar bir mevzu. Doğal ki her başarılı tertibin arkasında eğitmenlerin eğitimini sağlamak yatıyor. Bu husus aslında çok derin ve birkaç cümleyle anlatmak mümkün değil. Diğer platformlarda bu mevzu özelinde konuşmaya yahut tartışmaya hazırım.

Ajax’ta şef scoutluk misyonunda bulundunuz. Onlarca futbolcuyu Afrika’dan Avrupa kulüplerine kazandırdınız. Türkiye’de yetenek tespiti konusunda bir sorun olduğuna inanıyor musunuz? Türkiye’de “Böyle oyunculardan bizde çok var” anlayışı hâkimdir. Bu yüzden yeteneklerimizi heba ediyor olabilir miyiz? Yakın vakitte altyapı eğitimini Türkiye’de almış çok sayıda oyuncumuz yurt dışına transfer oldu. Bunu nasıl okumalıyız?

Bu da çok tartışılan ve değerli bir mevzu. Son 5 yılda Türkiye altyapılı 21 oyuncu yurt dışına transfer oldu. Bence bu kıymetli işaret. Burada kendimizi kandıracak tartışmalar ve açıklamalardan kaçınıp gerçekte neler olup bittiğine bakmamız gerekiyor. Genç yerli oyuncuların Avrupa liglerine transferi konusunda önümüzdeki en büyük mani Avrupa Birliği pasaportu. Avrupa’nın 5 büyük liginin üçünde; İspanya, İtalya Fransa’da, AB pasaportuna sahip oyuncular yerli statüsünde oynarken, pasaportu olmayan oyuncular yabancı kuralına tâbi tutuluyor. İspanya 3, Fransa 4, İtalya ise 5 Avrupa Birliği olmayan yabancı oyuncuya müsaade veriyor. Avrupa’nın üst liglerindeki gruplar, yabancı haklarını Güney Amerikalı ya da Afrikalı oyunculardan yana kullanıyor. AB pasaportuna sahip olmadığı için yurt dışına gidemeyen genç yerli oyuncularımız, ligde de yarış şartlarında kendilerini gösterebilecek fırsatları bulamadıkları için Araf’ta kalıyorlar.

Fırsat bulamayanların meslekleri TFF 1. Lig’e ya da TFF 2. Lig’e gerçek yöneliyor. Şayet son yıllarda 21 oyuncumuz bu zorluğu aşabildiyse bundan şu manası çıkarmamız gerekir: Scout ve araştırma takımları Türkiye’ye yöneliyor. Bizim en değerli faktörümüz eğitim yıllarını geniş tutabilmek. Avrupa ülkeleri yaklaşık olarak en az 10 yıl üst seviye eğitim verirken bizim eğitimimiz çok geride kalıyor. Bizim yeteneklerimiz ortaokuldan direkt üniversiteye geçiş yaparken, müsabakanın öbür tarafındaki rakipleri liseyi tamamlayarak üniversiteye gidiyor. Bence ortadaki fark bu. Ajax dediniz, orası bir ekol. Ajax, 1960’lardan beri başlattığı profesyonel altyapı hızlandırılmış gelişim akademisi projesini daima denkleştirerek, 1980’li yıllarda farklı bir kültür, ideoloji ve ekol yarattı. Şu an yaşları 6 ile 19 ortasında değişen 350 oyuncu Amsterdam (Hollanda) ve Cape Town (Güney Afrika) gelişim projesinin bir kesimi. Bu tertipte yaklaşık 40 kişilik bir scout grubu çalışıyor. İsviçre’deki Memleketler arası Spor Araştırmaları Merkezi’nin istatistiklerine nazaran Ajax, Avrupa’nın en yeterli liglerinde oynayan akademi oyuncuları listesinde yetiştirici kulüp olarak en üst sıralarda yer alıyor. Son 10 yılda Ajax Amsterdam ve Ajax Cape Town’da yetiştirilen 77 oyuncu, Avrupa’nın en düzgün 31 kadrosunda oynadı. Bunu başarmak inanılmaz. Bir altyapı eğitim ve oyuncu gelişim planlanması gerektiriyor. Ajax’ta futbol bir hayat biçimi olarak görülüyor. Kazanmak ana hedef değil, tıpkı vakitte yalnızca profesyonel olarak değil, kendi içlerinde de oyunu geliştirmek, değiştirmek ve tartışmak ayrıyeten değerli bir ögedir.

Milletlerarası Spor Araştırmaları Merkezi’nin (CIES) yapmış olduğu araştırmalarda elde ettiği çok çarpıcı sonuçlar var.  Açıklanan raporlarda altyapı oyuncularının takımlarda yer alma ve forma giyme oranları kelam konusu olduğunda en alt sıralarda yer alıyoruz. Buradan hareketler neler söylenebilir?

Kulüp tarafından eğitilmiş oyuncuların forma giyme yüzdesinin en yüksek olduğu ülke Danimarka (%27,4). Tablonun son sırasında ise ne yazık ki %8,7’lik oranla Türkiye bulunuyor. İspanya’nın buradaki istatistiği %20,9. Fazla açıklamaya gerek kalmadığını düşünüyorum. Zira datalar çarpıcı.

Kulüp ekiplerimizin son yıllarda Avrupa kupalarında evvelce olduğu kadar başarılı sonuçlar alamamasını nasıl yorumlarsınız? Avrupa ile aramızdaki makas bu kadar açıldı mı? Üstelik bu durum yabancı oyuncu konusunda kulüplere geniş bir kontenjan tanınmasına karşın yaşandı. 

İngiltere, İspanya, Almanya, Fransa ve İtalya sıralamada nitekim ortayı açtı ve açmaya da devam ediyor. Ruslar, önemli harcamalar yaparak liglerini ayakta tutmaya çalışıyor. Belçika, Portekiz ve Hollanda’daki kulüpler ise futbolcu yetiştirip büyük liglere ihracat yaparak ayakta kalmaya çalışıyor. Biz şu an başkaları ortasındayız. Hakikat planlama ki burada en kıymetli faktör eğitim ve gelişim yatırımları olacaktır, yapılan planlamalar ve alınan kararların istikrarlı bir halde uygulanması, yeteneğimizi tekrar su üstüne çıkartabilir. Beşiktaş, Şenol Hocamızın idaresinde, ortalama 9 yabancı oyuncu ile gayret ederek 2016-17 döneminde UEFA Avrupa Ligi’nde çeyrek final oynayan, 2017-18 döneminde da UEFA Şampiyonlar Ligi kümesini namağlup başkan bitirebilen birinci Türk ekibi oldu.

Türk kulüpleri, tesisleşme açısından dünya ve Avrupa’daki öteki kulüplerle karşılaştırıldığında nerede duruyor?

Son yıllarda bir kademe kaydettik. Üst seviye grupların tesisleri, yeni stadyumların yapılması, futbolun değerli gelir kaynaklarından olan maç günü gelirlerinde bir artış sağladı. Maalesef COVID-19 pandemisi nedeniyle kulüplerin bu gelir kaleminden yoksun olması bütçelerinde büyük bir açık bıraktı. Avrupa’yla devamlı ve daima rekabet edebilmek için altyapı yatırımları ve tesisleşme atılımları gerekiyor. Gelişim için en kıymetli faktörlerden biri altyapı tesisleri ve genç oyuncuların yeteri kadar rekabet içinde bulunabilmeleri de önemli. İdman imkanları ile eğitmenlerin ve üst seviye grupların bulunmadığı kırsal bölümlerde kesinlikle oyunculara dönük bir bölgesel üs sağlanması gerekiyor. Bugün Türkiye’nin demografik yapısı incelendiğinde çocuk nüfus oranının en yüksek olduğu vilayetler Şanlıurfa, Şırnak, Ağrı, Muş ve Siirt. Öteki bir deyişle, bizim şu anda eğitmemiz gereken yaş kümelerin en ağır bulunduğu bölgeler. Türkiye’deki çocuk nüfusun sayısı 22,9 milyondur. Türkiye’deki çocuk nüfusun toplam nüfusa oranı, AB’ye üye 28 ülkenin hepsinden de yüksek.

Teknik adamların eğitimi de futbolun gelişimi için kıymetli bir alan. Türk antrenörlerinin kalifikasyonu konusunda atılması gereken adımlar olduğunu düşünüyor musunuz? Antrenörlerin üzerine düşen ne üzere görevler olabilir?

Öncelikle, günümüz futbolunun teknik yöneticileri için farklı bir çalışma profili oluştu. Artık kulüpler oyuncuların kıymetleri ve ödenen maaşlar prestijiyle çok büyük sayılara hükmediyor. Bu da kulüplerin bir şirket üzere yönetilmelerini ve direksiyonun başında da CEO çeşidi bir yöneticinin bulunmasını gerektiriyor. Kadrolarda çok kültürlü ortamlar oluştuğundan ve oyuncuların performansı bir bağlantı üzerine kurulduğundan, teknik yöneticiler yabancı lisan bilmeli ve futbolcuların toplumsal yapılarını anlayabilmeli. Oyuncuların kıymetleri artık öylesine büyüdü ki, her birini farklı bir şirket olarak düşünebiliriz. Aslında bir takım mühendisliğinin içinde grupları birer holding üzere görebiliriz. Bu durum da gelişen spor bilimi, tahliller, kişisel performans idaresi üzere spesifik alanlarda uzmanlarla çalışmayı gerektiriyor. Bugün en üst seviye teknik takımlarda sayıları 15-18 civarında olan uzman bir işlevsel takım bulunuyor.

Bir futbolcuyu milletlerarası düzeyde uğraş edebilecek seviyeye getirmek için asgarî 6-8 yıl ortası emek verilmesi gerektiği lisana getiriliyor. Bu süreyi kâfi görüyor musunuz? Türkiye’deki sabır seviyesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bence artık bu müddet de kâfi değil. Bu süreçte lakin ortaokuldan direkt üniversiteye gidebilirsiniz. Meğer Avrupa’nın üst seviye eğitim ve gelişim akademileri en az 10 yıl tahsil müddeti sunuyor. Yarışın içinde daima kalabilmek için gelişim platformunun kesinlikle kurulması gerekiyor. Günümüzde futbol sonuca dönük. Eğitim ve gelişim de vakit alan ve sabır gerektiren bir yol. Bunları bilerek hareket etmek gerekiyor. Kulüp yöneticileri, taraftar ve medya baskısı nedeniyle akademilerin umut vadeden oyunculara değil, acil muvaffakiyet sistemine hizmet ettiğini görüyoruz. Özetle yöneticiler, teknik takımların genç oyunculara güvenmenin sıkıntı olduğunu tespit etmelerine neden oluyor. Kulüpler, gençleri gerçek bir biçimde yükseltmiyor. Genç oyuncular tribünlerde gelişemez. Tahminen de akademilerin kalitesinin düştüğü gerçeğini bu türlü söz etmek gerekir. Hollanda, Belçika, Almanya ve İspanya’nın gençlerin gelişimi için istikrarlı liglere ve kulüplere sahip olduğunu söylemeliyim. Altyapı futbolundan üst seviye profesyonel futbol düzeyine yükselmek çok sıkıntı bir iştir. Genç oyuncular, yalnızca fizikî değil, zihinsel olarak da büsbütün farklı bir oyuna geçiş yapıyor.

Türkiye’de kimi mevkilerde milletlerarası düzeyde oyuncu yetiştirmek konusunda problemlerimiz var. Mevki bazında yaşanan bu sorunu nasıl açıklamak gerekir?

Şenol Hocamız bu mevzuyu kısa bir müddet evvel lisana getirdi. Üzerinde çalışılması ve tartışılması gereken değerli bir mevzu. Örneğimizi yeniden İspanya üzerinden verirsek, oyun kültüründe kesinlikle tipik, ülkeye has orta saha oyuncuları yetiştirilir. La Liga’da çabucak hemen her ekipte tertipli olarak oynayan üstün yetenekli İspanyol orta saha oyuncuları vardır. İspanyol futbolunda genç oyunculara inanç ve inanç verilirken gelişmeleri için vakit tanınır. La Liga’dan yetişen ve şu an altın çağını yaşayan 25 yaş ve altındaki yetenekli merkez orta saha oyuncularından örnekler verelim: Real Madrid’den Marco Asensio (24), Valencia’dan Carlos Soler (23), Atlético Madrid’den Saúl Ñíguez (25), Napoli’de Fabián Ruiz (24) Manchester City’den Rodri (24), West Ham’dan Pablo Fornals (24) ve Milan’dan Samu Castellejo (25). Bizim bu türlü bir kimliğimizin olması için TFF’nin Gelişim Departmanı’nın tüm programları ve içindeki mevcut sorumlu düzenekleri hazırlayıp kulüplere empoze etmesi gerekiyor. Kendimize şu soruları sormamız lazım: “Türkiye’ de hangi futbol ekolü başarılı olur? Kendi kültürel ve toplumsal özelliklerimiz ışığında hangi stratejileri uygulamalıyız? Ne cins projelerle muvaffakiyet elde edebiliriz?”

A Ulusal Kadromuzun EURO 2020 finallerine kalma başarısı göstermesinin yurt dışındaki teknik etraflarda ne üzere yansımaları oldu?

Türkiye ile ilgili enteresan görüş açıları var. Bu soruyu cevaplarken biraz gerilere gitmek isterim. EURO 2008 öncesinde, Köln Spor Akademisi’nde turnuvaya katılan tüm ülkeleri tanıtma gayeli Alman Ulusal Kadrosu’na sunulan rakip tahlil raporları hazırlandı. Ulusal Ekibimiz, olumlu ve olumsuz manada öngörülmez özelliklere sahip bir kadro olarak nitelendirildi. Türkiye için kullanılan sözler şöyleydi: “Onlar, her şeyin bittiği düşünülen bir anda bir kıvılcımla tutuşup canlanırlar ve kaybedildiğine inanılan maçı lehlerine çevirebilirler. Buna rağmen, kendileri için her şey yolunda giderken beklenmedik meseleler yaşayıp ellerindeki maçı da kaybedebilirler.” Yabancı gözüyle bu bakış her ne kadar eski bir turnuvaya ilişkin olsa da Ulusal Grubumuzun katıldığı son eleme müsabakalarında büyük sükse yaparak EURO 2020 finallerine kalması, rakiplerimizin gözünde bizimle ilgili “öngörülemezlik” algısını canlı tutacak ve bizi her açıdan inceleyerek eksiksiz tahlil edeceklerdir.

EURO 2020 Elemelerinin bir tahlilini yaptığınızı varsayım ediyorum. Bu tahlillerden bizimle paylaşabileceğiniz bilgiler nedir? Geliştirmemiz gereken taraflarımız ve kendimize çizmemiz gereken rota ne olabilir?

Şenol Hocamız, kadromuzun gayesini belirledi. Dünya futbolunda ekol olmuş ülkelerle yarış içinde olmak ve eğitimin sağlayacağı sonuç doğrultusunda unvan sahibi ekiplerden biri olup o düzeyde kalabilmek. Niyetimiz, daha genç oyuncuların geldiğini görmek ve tüm kategorilerdeki ulusal kadrolarımızın Dünya Kupaları, Olimpiyatlar ve Avrupa’da müsabakaları için sağlam bir temel oluşturmak. 2020 Avrupa Şampiyonası, bunun ne kadar güç olacağının altını çiziyor zira Avrupa’nın en güzellerinin güçleri birbirine çok yakın. Birinci sınıf futbolda artık her ayrıntı büyük değer taşıyor. Hiçbir şey tesadüfen gerçekleşmiyor. Dünya futbolundaki en güzel grupları ve oyuncuları bu nedenle dikkatle tahlil etmek kıymet kazanıyor. Birbirine çok yakın olan kadrolar ortasındaki ince nüanslar, lakin ayrıntılı tahlille fark edilebilir. Bu tahlillerle kendi teknik-taktik prensiplerimize ışık tutabiliriz.

Öte yandan, her kısa vadeli trendin akabinde koşmamak da önemlidir! Öncelikle ayırt edici, güçlü taraflarımız, zayıf taraflarımız, toplumsal, kültürel ve hatta genetik özelliklerimiz kıymetlendirilerek ve kullanılarak birleşik bir oyun fikri geliştirmek hedeflendi. Bu, geleceğe yönelik oyun planı; eğitim ideolojimiz ve yeteneklerimizin tanıtımı için yönlendirme noktası ve yol gösterici bir prensip olacaktır. Şenol Hocanın prensibinin, hep kadro ruhu, hürmet ve disiplin üzere geçerli kıymetlere dayandığını düşünüyorum. Bu noktada, dikkatli, son derece değerli kıymetlendirme çalışmaları için tüm tahlil gruplarının uğraşları kilit durumda. Avrupa Şampiyonası, Dünya Kupası’ndan daha yüksek bir kalite yoğunluğuna sahiptir. Bu kupada Avrupa’nın en güzel ulusal ekipleri, ilgi alımlı birçok teknik-taktik, oyun konsepti ayrıntılarını ve yeniliklerini sunacak. Hedef, Avrupa’nın en uygun ekiplerinin ve oyuncularının net eğilimlerini ve kalite standartlarını filtrelemek ve bunları kendi oyun ideolojimize ve konseptimize entegre etmek olacaktır! Avrupa Şampiyonası elemelerinde tahlil grubumuz, hocalarımız, Avrupa’nın en düzgün ulusal kadrolarını sunan teknik-taktik ayrıntılar ve mevcut oyun kavramlarını kıymetlendirdi. Bizim futbolumuz bu mevcut kalite özelliklerine nazaran kendini ölçebilir. Ayrıyeten, perspektif odaklı 2018 Dünya Kupası değerlendirmesiyle bir arada yurt dışında ve ülkemizde oynayan oyuncularımızın bulundukları konum ve kadroya nazaran oynadığı farklı oyun ideolojileri ve alışkanlıklarıyla birlikte aldıkları müsabaka müddetlerini de içeren bir konsept hazırlandı.

3 TL’ye dünyaları kazandılar. Sen de kazanmak için çabucak tıkla!